maandag 25 november 2013

De sneltrein van Erdogan


De trein van de Turkse moslim democraten

De Hagia Sophia die terug moskee moet worden? Nee tegen gemengde studentenhuizen? Nee tegen te diepe decolletés op tv? De islamisering van Turkije gaat hard.

Wordt de Hagia Sophia, een van de beeldbepalende monumenten van Istanbul weer een moskee? Als het vice-premier Bulent Arinc ligt wel. ,,Ik hoop dat er snel weer gelukkige dagen aanbreken.’’ Daarmee zette hij de herovering van de Hagia Sophia weer op de agenda.

De voormalige kathedraal van Constaninopel is een van de belangrijkste overblijfselen van het Byzantijnse rijk en werd in 1453 na de verovering van van Constaninopel door Sultan Fatih II omgedoopt tot moskee. Bijna 500 jaar later besloot Atatürk, de eerste president van Turkije,  een museum van de Hagia Sophia te maken. Een bewijs van het seculiere karakter van de nieuwe republiek.

Maar tijden zijn veranderd, Turkije is veranderd, aldus Arinc. Daarmee slaat de vicepremier de spijker op zijn kop. Voor veel Turken is juist dàt seculiere karakter in gevaar. Arinc’ droom over de Hagia Sophia Moskee komt op een moment dat er al een fel debat woedt over de islamisering van het land. Gevoed door premier Erdogan die onlangs te keer ging tegen gemengde studenten. Deze week deed AKP-parlementariër Sadik Yakut daar nog een schepje bovenop. Hij noemde het een historische vergissing’ dat jongens en meisjes naar dezelfde scholen halen. ,,Maar we gaan het oplossen.’’

Het zijn uitspraken die veel Turken de haren ten bergen doen rijzen. Een paar jaar geleden had geen enkele AKP-politicus zoiets durven te roepen. Maar na drie verkiezingsoverwinningen op rij is het zelfvertrouwen van regeringspartij gegroeid. Conservatieve opvattingen worden niet meer verborgen. Erdogan’s belofte vorig jaar ‘een religieuze generatie op te voeden’ deden bij velen al de alarmbellen rinkelen. Net als zijn voortdurende oproep aan vrouwen drie kinderen te krijgen, zijn tirades tegen abortus, tegen alcohol. De woorden van de premier hebben in het conservatieve land, waar van vrije pers geen sprake meer is, grote gevolgen. Een tv-presentatrice werd onlangs ontslagen nadat een AKP-politicus op Twitter commentaar leverde over haar decolleté.

Dit alles bewijst het gelijk van de ‘hardcore’ secularisten, die nooit geloofd hebben in de boodschap van de ‘gematigde moslim-democraten’. Het opheffen van het hoofddoekverbod op de universiteiten, was voor hen al een teken aan de wand, het feit dat hoofddoeken nu zelfs in het parlement zijn toegestaan, helemaal.

Zij herinneren voortdurend aan de woorden van Erdogan in de jaren negentig, toen nog burgemeester van Istanbul. ,,Democratie is als een trein, als je bestemming hebt bereikt dan stap je uit.’’ 

 Tegenstander van het eerste uur is columnist Burak Bekdil. ,,Zonder twijfel, dit is het ware gezicht van de AKP’’, zegt hij. De protesten van deze zomer  hebben volgens Bekdil een grote impact op Erdogan gehad. ,,Erdogan geloofde tot die tijd dat hij bijna zijn ambitie had bereikt - een vrome jeugd. Maar Gezi heeft hem duidelijk gemaakt dat dat ideaal nog heel ver weg is. Daarom geeft hij nu extra gas.’’ Erdogan weet volgens Bekdil heel goed dat zijn uitspraken door zijn conservatieve achterban worden gesteund.,, Maar het gevaar is groot dat Turkije niet alleen politiek maar ook sociaal geleid wordt door een conservatief religieuze ideologie die per definitie niet democratisch is. Dit zal leiden tot verdere polarisatie en op een bepaald punt tot straatgeweld, zoals we in de jaren zeventig hebben gezien.’’

Bekdil staat niet alleen in zijn zorgen. Ook binnen AKP-kringen klinkt kritiek op Erdogan’s moraal politiek. Ook de invloedrijke Gulen-beweging van de Turkse prediker Fetullah Gülen, met aanhangers op belangrijke posities in de AKP en in de samenleving, is niet blij met de harde lijn. Maar Erdogan maakt korte metten met tegenstanders.  Deze week werd bekend dat tegen de AKP-parlementariër Idris Bal en aanhanger van Gülen, die vaker kritiek durft te hebben op de premier, een ontslagprocedure loopt. Wie niet mee wil met Erdogan’s sneltrein, moet maar uitstappen.

--------

Geen opmerkingen:

Een reactie posten