maandag 4 november 2013

De skyline van Erdogan

De nieuwe skyline van Erdogan







Het grootste vliegveld, de derde brug over de Bosporus, de grootste moskee van Istanbul. De Turkse premier Recep Tayyip Erdogan is dol op megaprojecten. Het plan voor een winkelcentrum in het Gezipark in Istanbul is niets vergeleken bij de premier’s andere projecten die in volle vaart doorgaan.

Een enorme bouwput. Vrachtwagens vol met grond rijden af en aan. Bouwvakkers met helmen lopen heen en weer. Ruim driehonderd man werken hier op de hoogste berg van Istanbul, naast de Bosporus, aan de droom van premier Erdogan.

Hier aan de Aziatische kant van de stad verrijst een nieuw moskee. Een moskee in Ottomaanse stijl, ‘die van alle kanten van Istanbul te zien zal zijn’, beloofde de premier eerder enthousiast.
Een gebedshuis, waar 37.500 in 2016 gelovigen gelijktijdig kunnen knielen en bidden.  Alles aan het project is enorm. Het bouwterrein zo groot als acht voetbalvelden. Een enorme koepel en de moskee krijgt net als de beroemde Blauwe Moskee aan de overkant - zes minaretten. De minaretten worden 107,1 meter hoog - verwijzend naar 1071. Het jaar dat de Selcuk Turken het Byzantijnse leger verdreven en het begin van de verovering van Anatolie. Het zijn details die bij de AKP-politici erg in de smaak vallen.

Ergin Külünk, voorzitter van de stichting die de bouw van het complex begeleidt, glundert onder zijn snor. Het is een eer om aan dit historisch project te werken, vindt hij. Trots vertelt hij over de bibliotheek, het museum, het congrescentrum die onder de moskee gebouwd worden. Of Istanbul met 3.000 exemplaren niet al genoeg moskeeën heeft? Külünk schudt zijn hoofd. Het ontbreekt de Aziatische kant beslist nog aan een grote gebedsruimte, vooral met de islamitische hoogtijdagen hangen bij veel kleine moskeen de mensen met de benen buiten, legt hij uit. Hij kijkt over het enorme terrein,,Hiermee schrijft onze geachte premier geschiedenis. Deze moskee zal ons altijd herinneren aan het tijdperk van de AKP.’’

En dat is precies de ambitie van de Turkse premier. Erdogan wil graag de geschiedenisboeken in en laat net als de Grootvizieren in de Ottomaanse tijd deden, een ‘eigen’ moskee bouwen. De Turkse premier houdt van superlatieven en is dol op megaprojecten.

De moskee is nog maar één voorbeeld.  Eind dit jaar begint de bouw van het derde vliegveld van Istanbul. Een luchthaven met een capaciteit van 150 miljoen passagiers per jaar en daarmee het grootste ter wereld. In 2017 moet de eerste passagiers hier landen.

Een andere droom van de premier is ‘kanaal Istanbul’, een 50 kilometer lang zeestraat die de Zwarte Zee met met Zee van Marmara verbindt. ,Een van de grootste projecten van de eeuw, waar het Panama Kanaal en Suez Kanaal niet mee kunnen concurreren’’, ronkte Erdogan bij de bekendmaking van het project.
En dan is er nog de derde brug over de Bosporus. Dichtbij de Zwarte Zee worden bomen gekapt en rijden de bouwkranen al af en aan. De enorme brugpeilers van ruim twintig meter staan al klaar. Op 29 mei, 560 jaar na de verovering van Constantinopel door Sultan Mehmet II gaf Erdogan het startsein van dit miljardenproject. De 1,275-meter lange brug moet het verkeer, een van de grootste problemen van de metropool, ontlasten.

Stuk voor stuk bouwprojecten die de metropool, waar Erdogan in de jaren tachtig burgemeester was, ingrijpend veranderd. Stuk voor stuk zijn ze controversieel.  Stuk voor stuk roepen ze felle reacties op van milieuactivisten, architecten en stedenbouwkundigen. Het is niet voor niets dat het Geziprotest, dat het land deze zomer in zijn greep hield, begon met een kleine demonstratie tegen de komst van een winkelcentrum - een replica van Ottomaanse barakken - in het Gezipark. Het laatste stukje groen in het hart van de stad. Het protest dat hard werd neergeslagen door de politie leidde tot een ongekend grote opstand tegen de regering.

,,Constructie is de belangrijkste peilers van deze regering’’, zegt architect Oguz Öztuzcu van de vereniging van onafhankelijke architecten in Istanbul. ,,Het is de manier om geld te verdienen.’’  De afgelopen tien jaar - sinds dat de AKP aan de macht is - zijn de winkelcentra, wolkenkrabbers en appartementcomplexen door het hele land de grond uitgeschoten. Met Istanbul als Turkije’s visitekaartje voorop. Veel knopen worden niet lokaal maar in Ankara doorgehakt. Erdogan - geboren en getogen in Istanbul en oud-burgemeester van de metropool - mag zich graag bemoeien met de bouwplanning. Zo gingen het afgelopen half jaar maar liefst zestig procent van de beslissingen van het Turkse kabinet over bouw en infractructurele projecten.

Ozutuzcu: ,,Alles wordt volgebouwd, net als Abu Dhabi of Dubai. Maar Istanbul is geen woestijn maar een van de oudste steden ter wereld. Het gaat om cultureel erfgoed.’’ Het gaat hem aan het hart. Het silhouet van Istanbul verandert onherroepelijk. Hij gruwelt van de ‘Ottomaanse kitch’ die nu overal opduikt. ,,Uniek voor de Ottomaanse architecten, zoals Mimar Sinan was de menselijke schaal in hun ontwerpen, die verloren ze nooit uit het oog.’’ De schaal is nu ver te zoeken, verzucht hij. ,,Neem de nieuwe moskee in Camlica. Waarom geen ontwerp van deze tijd? Het is belachelijk om te concurreren met de sultans, met de oude meesters. Het is in deze tijd geen kunst om nog een grotere koepel te bouwen’’, hij schudt zijn hoofd. ,,Hiermee maken we ons alleen maar belachelijk.’’

Bij de meeste bouwprojecten is inspraak ver te zoeken, zegt de architect. ,,Bij alles wordt achter gesloten deuren geregeld. De orde van architecten, stedenplanners, natuurbewegingen staan vervolgens volledig buiten spel.’’ Niet vreemd dat bij de demonstraties van de afgelopen maanden ook veel architecten de straat op gingen. Ook de Orde van Turkse Ingenieurs en Architecten (TMMOB), met 400.000 leden, schaarde zich achter het protest. Niet zonder gevolgen.  Een aantal leden werd op straat opgepakt en anderen kregen thuis bezoek van een arrestatieteam. In de nacht van 9 juli op 10 juli besloot het Turkse parlement totaal onverwacht  de bevoegdheden van de architectenorde te beperken. De wet maakt het advies van de TMMOB bij bouwprojecten overbodig. ,,Een wraakactie’’, oordeelde voorzitter Mehmet Soğanci daags na het besluit. ,,Maar ongeacht deze wetgeving zijn we niet bang om te roepen dat de keizer naakt is.’’

Met de nieuwe projecten maakt Erdogan ook geen vrienden bij de milieubeweging. Alleen al voor de bouw van het derde vliegveld en derde brug moeten zes miljoen bomen wijken, zegt de 28-jarige milieuactivist Selcuk Oczan. Hij schudt zijn hoofd. ,,De doodsteek voor de stad. Het hele ecologische systeem wordt vernietigd.’’ Istanbul, dat nu zo’n 15 miljoen inwoners telt zal, volgens Ozcan nog harder groeien. ,,Met zeven miljoen is de verwachting. Het gaat alleen maar om geld. Met de ontwikkeling van de gebieden rondom de brug,vliegveld en snelweg worden miljarden verdiend.’’

Glimlachend: ,,Onze premier zegt dat hij van groen houdt. Maar hij bedoelt volgens mij het groen van de dollar, niet van de natuur.’’ Ozcan staat niet alleen. Steeds meer Turken maken zich grote zorgen over de bouwdrift van de regering. ,,Gezi heeft heeft veel mensen wakker geschud. We zijn niet meer bang en laten ons horen.’’
Of Erdogan gaat luisteren? Hij gaat de laatste tijd vaak tekeer tegen milieuactivisten die zijn plannen keer op keer de grond in boren. ,,Ga dan in een bos wonen’’, riep hij onlangs geergerd tijdens een toespraak uit.



Selcuk schudt zijn hoofd. ,,Erdogan wordt alleen maar radicaler. Het is one-man-show. Hij gedraagt zich als een Ottomaanse sultan en is nog steeds bezig met verovering van Istanbul.’’ Erdogan wil geschiedenis in, klinkt het opnieuw.,,Hij schrijft inderdaad geschiedenis, maar niet als de grote bouwer, maar als de grote vernietiger. Ik hoop dat hij wordt afgestraft in de verkiezingen, dan moet hij wel luisteren.’’

Op de berg in Camlica een ander geluid. Daar verwacht de besnorde ingenieur Külünk dat de megaprojecten Erdogan juist stemmen gaat opleveren. ,,Mensen zien het land, Istanbul, veranderen en daar zijn ze blij mee. Al die grote projecten zijn tóch voor het volk.’’

Geen opmerkingen:

Een reactie posten