donderdag 6 juni 2013

De wolf, witte Turken en democratie


No more one-man show

Erdogan is het land uit. Op dienstreis naar Marokko, Tunesië en Algerije. Het is voor veel demonstrerende Turken het zoveelste bewijs van de arrogantie van de premier. De protesten in eigen land - waar inmiddels twee doden bij zijn gevallen - zijn voor hem geen reden om thuis te blijven. Erdogan laat zich door die ‘marginale extremisten, niet van de wijs brengen. ‘Relax, dit waait wel weer over’ was zijn boodschap bij vertrek.

Maar of de premier nu wil of niet: liters traangas blazen de opgekropte woede van veel Turken niet zomaar weg.

Toen AKP in 2002 aan de macht kwam, stonden de seculiere elite op de achterste benen. De oude garde van legerofficieren, rechters en bureaucraten die tot die tijd de dienst hebben uitgemaakt, vertrouwden de vrome politici voor geen cent.  De populaire oud-burgemeester van Istanbul Erdogan was, voor hen, een islamitische wolf in schaapskleren.

Maar ondanks die kritiek won Erdogan met zijn recht-toe-recht-aan-stijl het vertrouwen van veel Turken. Met name op het conservatieve platteland werd ‘man van het volk’ razend populair. Turkije veranderde in snel tempo. Erdogan had de economische wind mee, de welvaart schoot omhoog en democratische hervormingen werden verrassend snel doorgevoerd. De doodstraf werd afgeschaft, de positie van minderheden verbeterd. Als beloning begonnen in 2005 de onderhandelingen met de Europese Unie.
Erdogan won aan aanhang. Met als resultaat steeds groter wordende verkiezingsoverwinningen in 2007 en 2011, toen bijna de helft van het land op hem stemde.

Met elke overwinning groeide ook de arrogantie en overmoed van de premier. In het huidige Turkije is Erdogan’s wil wet. De druk op tegenstanders nam snel toe. Velen - Koerden, studenten, vakbondslieden - belanden in de bak. Kritiek daar houdt Tayyip - net als zijn Russische vriend Poetin - niet van. Turkije werd werelds’ grootste gevangenis voor journalisten.

Ook zijn conservatieve opvattingen verbergt Erdogan niet meer. Zijn uitspraak vorig jaar ‘een religieuze generatie op te voeden’ bezorgden velen kippenvel. Net als zijn oproep aan vrouwen om vooral drie of vier kinderen te krijgen, zijn tirade tegen abortus en de twee weken geleden ingevoerde nieuwe wetgeving die de verkoop van alcohol beperkt.

Veel Turken hebben lang gezwegen. Veel gepikt. Maar nu niet meer. Het buitensporige geweld dat tegen de vreedzame demonstranten in het Gezi Park in het hart van Istanbul werd ingezet, was de druppel.

En niet alleen voor de tegenstanders van het eerste uur, de witte Turken. De spontane protestgolf - mede mogelijkheid gemaakt door Twitter en Facebook - verenigt en maakt onwaarschijnlijke vrienden. Fanatieke voetbalsupporters van de clubs die elkaars bloed normaliter wel kunnen drinken, scholieren, jonge bankmanagers en communistische studenten en gepensioneerde leerkrachten. Van links tot rechts. Van Alevi tot Koerd. Allemaal hebben ze genoeg van de one-man-show van Erdogan. Die verbroedering is hoogst uitzonderlijk in het zo gepolariseerde Turkije, waar normaliter ieder alleen om democratie voor de eigen parochie vecht..

Het zijn niet alleen ieder geval geen ‘marginale radicalen’ die ‘Genoeg’ roepen. Maar of die boodschap Erdogan in Noord-Afrika bereikt is de vraag. Het lijkt er op alsof hij het aan vice-premier Bulent Arinc, die vandaag met de demonstranten in gesprek gaat, heeft over gelaten om de gemoederen te bedaren. Zelf gaat Tayyip zijn excuses niet aanbieden. President Abdullah Gül heeft de demonstranten in ieder geval wel gehoord. Hij stelde dinsdag dat democratie niet alléén om verkiezingen gaat.   

Geen opmerkingen:

Een reactie posten