maandag 23 juli 2012

De geheimen van het harem




EXPOSTIE OVER HET HAREMLEVEN - RIJK MAAR ONGELUKKIG




Gecastreerde bewakers, orgies en intriges: de harem spreekt al eeuwenlang tot de verbeelding. Een expositie in het Topkapi paleismuseum in Istanbul probeert af te rekenen met de vele misvattingen rondom het haremleven. Of dat lukt is de vraag.

 Een vrouw kijkt glimlachend naar de kleine schoentjes. Ze waren ooit van prinsesje Kaya, de dochter van sultan Murad IV. Ze groeide in de zeventiende eeuw op in het harem in het Topkapi-paleis in Istanbul. Haar vader regeerde met strenge hand, hij was streng gelovig en verbood in 1633 alcohol, tabak en zelfs koffie. Wie de regel doorbrak, liep de kans ter dood veroordeeld te worden.

De schoentjes van zijn dochter maken deel uit van de expositie 'Het huis van de sultan, het imperiale harem' in het imposante Topkapi Paleis Museum in Istanbul. Aan de hand van meer dan driehonderd objecten wordt het leven in de Ottomaanse harem belicht, want daar, zo staat al bij de ingang te lezen, bestaan nogal wat misvattingen over. De nadruk ligt dan ook vooral op het onderwijs aan de haremmeisjes, de rijkdom, de hiërarchie in de harem en het leven van de prinsen en prinsesjes.

,,In het Westen wordt de harem vooral als iets exotisch gezien, als een plek waar de sultan seks had met veel vrouwen. Wat veel mensen vergeten is dat de harem ook de plaats was waar de meisjes onderwijs genoten. Veel van de haremmeisjes kregen nooit de kans om de sultan zelfs maar te ontmoeten, ze werden later uitgehuwelijkt aan iemand uit de heersende elite van het Ottomaanse Rijk'', zegt historicus Cumhur Bekar.

De haremmeisje, meestal niet-islamitische slavinnen, vaak afkomstig uit de Balkan, kregen een goede opleiding. Ze kregen les over de islam, over geografie en onderricht in etiquette. Wanneer ze talent hadden kregen ze ook zangles, leerden een instrument bespelen, en traden soms op voor de sultan. ,,Maar hoe de relaties tussen de sultan en zijn vrouwen echt waren, daar is weinig over bekend'', benadrukt Bekar.

De bewoonsters en de vele kinderen werden totaal afgeschermd van de buitenwereld. Alleen de eunuchen - de gecastreerde slaven, veel al uit Ethiopië - hadden toegang tot het haremcomplex, dat op een gegeven moment 300 kamers, negen badkamers, twee moskeeën, een ziekenhuis en wasserij telde.

Het mysterie rond de harem wakkerde de fantasie van veel westerse en Turkse schrijvers en schilders aan. Zo gaat het verhaal dat de sultan zijn zakdoek aan het meisje gaf, met wie hij de nacht door wilde brengen. Een andere sultan strooide - in de zogenoemde 'Gouden Gang' naast zijn verblijf - gouden munten die zijn concubines mochten oprapen.

Echt gebeurd? Historici zijn het er niet over eens.

Wel bekend is dat er zich veel intriges achter de haremmuren afspeelden. Zo was de jaloezie onder de vrouwen groot. Ze vochten om de aandacht van de sultan en de moeders hoopten allemaal dat hun zoon de volgende sultan zou worden. De regel, ingevoerd door sultan Mehmet II (1432-1481) dat elke sultan zijn broers mocht doden wanneer die een gevaar vormden voor de troon maakte het complotdenken nog intenser.

Over opstandige haremmeisjes die in een verzwaarde zak in de Bosporus werden gegooid of over de 'gekke' sultan Ibrahim I die in een nacht zijn hele harem van 280 vrouwen zou hebben laten ombrengen, wordt in de expositie niet gerept.

Historicus Bekar: ,,Deze verhalen kunnen zeker kloppen, maar bedenk, in de zeventiende eeuw groeide de kritiek op het rijke leven van de sultan. Met name in de koffiehuizen in Istanbul werd veel geroddeld. Ook westerse reizigers bezochten deze koffiehuizen en zo kunnen veel verhalen over de harem in de wereld zijn gekomen.''

Tot op de dag vandaag leidt de harem in Turkije tot discussie. De expositie komt op een moment dat miljoenen Turken aan de buis gekluisterd zitten voor ,,MulteÅŸem Yüzyil', een soapserie over het leven van sultan Süleyman I en zijn capriolen in de harem. De serie heeft al voor commotie gezorgd.

Bekar: ,,Streng-religieuze Turken geloven niet dat Suleyman met de haremmeisjes sliep. En ook uit de hoek van de AKP-regering kwam kritiek op de serie.''

Het feit dat in de serie de alcohol rijkelijk vloeit aan het hof wordt door de islamitische politieke partij niet op prijs gesteld.

Of de expositie in Topkapi de bezoekers een echt ander beeld geeft van de Ottomaanse harem? Dat is nog maar de vraag.

,,Volgens mij waren die meisjes in het harem rijk, ze werden omgeven door luxe maar waren dood- en doodongelukkig'', is de conclusie van toeriste Inge de Jongste (54) uit Ridderkerk die net de deur uitstapt. ,,Er moet zich daar wat haat en nijd hebben afgespeeld.''

De boodschap van de samenstellers is bij de Britse bezoekster Donna Elkin (47) beter overgekomen. Het draaide niet alleen om de seks in de harem, is haar conclusie. ,,Het ging zeker ook om de familie, daar had ik nog niet eerder bij stilgestaan.''

Padisahin Evi: Harem-i Hümayun'' is tot 15 oktober te zien in het Topkapi Paleis Museum in Istanbul.

Geen opmerkingen:

Een reactie posten