dinsdag 5 juni 2012

Turkse cartoons geliefd en gehaat


Censuur doet Turkse stripscene bloeien




ISTANBUL - Bij elke kiosk in Turkije liggen ze. Stripkranten die de politiek op de hak nemen. Geliefd door het publiek, gehaat door de regering.
Een dikke kat loopt zelfbewust rond in het historische pand in het centrum van Istanbul. Hij kan zo een strip in. Dit is zìjn terrein en hij bepaalt waar hij gaat zitten. Op een stapel oude kranten, ergens op schoot of op een toetsenbord. Aan het bureau zit Kutlukhan Perker (39) - met een jazzmuziekje en volle asbak - te tekenen. Hier wordt stripkrant Leman gemaakt.
Het is nu nog stil in het kantoor. Stilte voor de storm. Straks komen de anderen - tekenaars en vormgevers - binnen en is het gedaan met de rust. 'We werken de hele nacht door, dat is traditie. Alles op het laatste moment. Morgenvroeg gaat het blad naar de drukker', vertelt Perker, die tekent onder de naam M.K Perker. Leman is één van de drie grote stripkranten - samen goed voor een wekelijkse oplage van ruim 200.000 - die Turkije telt.
Erdogan
De bladen die wekelijks op de cover en de eerste pagina's de politiek op de hak nemen, zijn razend populair. Aan onderwerpen geen gebrek. 'Zeker met onze premier, elke week roept Erdogan wel weer wat. Hij is altijd boos.' Maar de premier is verre van een fan en heeft lange tenen. Keer op keer klaagt hij de tekenaars en bladen aan.
Perker: 'Ik heb gehoord dat er mensen op zijn kantoor zijn, die precies bij houden hoe vaak hij op de cover staat. We denken bij elke tekening na of we niet in de problemen komen.' Niet alleen tekeningen over Recep Tayyip Erdogan liggen gevoelig, ook justitie en het leger lezen mee. 'We worden ook aangeklaagd omdat de strips 'te obsceen' zouden zijn.'
veroordeling
Hij pakt er een recente cover bij. Drie rechters en een jongen met een zogenoemde 'PKK-sjaal'. De tekening verwijst naar de veroordeling van de 23-jarige student Cihan Kirmizigul tot elf jaar en drie maanden cel voor lidmaatschap van een terreurorganisatie begin mei. De student werd opgepakt na rellen tussen PKK-aanhangers en de politie. Hij stond - met sjaal - bij een bushalte te wachten. De veroordeling zorgde voor een storm van protest. Perker: 'We hebben heel bewust de rechters met zwarte mantels getekend en niet in hun echte tenue. Dan zouden we een probleem kunnen krijgen. Zo zoeken we keer op keer de grenzen op.'
Van oudsher heeft de Turkse regering weinig op met de stripbladen die vol staan met scherpe grappen. Perker: 'We hebben een lange voorgeschiedenis van pressie en censuur.' Het eerste humoristische blad Diogenes verscheen al eind negentiende eeuw in het Ottomaanse rijk ten tijde van de 'censuur-sultan' Abdulhamit II. Diogenes nam de sultan op de hak en plaatste een beroemde karikatuur van de sultan met zijn grote neus. 'De neus' werd de bijnaam van de sultan, die later woorden als vrijheid, bom én neus simpelweg verbood. Na een algeheel publicatieverbod weken veel bladen uit naar buitenland. De traditie was geboren.

Stripbladen worden verboden en duiken weer op - vaak onder een andere naam. 'De pressie heeft onze stripcultuur sterker gemaakt. We blijven de maatschappij een spiegel voor houden', zegt Perker. '' Zelf begon hij zijn carrière op zestienjarige leeftijd bij het blad Girgir van Oguz Aral, de 'godfather' van de Turkse strips.
Girgir werd na de militaire coup in 1980 verboden. Perker: 'Vroeger was de druk van het leger groter. Dat heb ik zelf ook mogen ervaren.' In 1995 vond een leger een van zijn cartoons te ver gaan en spande een zaak aan. Vijf jaar cel hing hem boven het hoofd. 'Gelukkig konden de advocaten van de krant de zaak schikken met de afspraak dat ik de strijdkrachten niet nog een keer zou beledigen.' De druk van het leger heeft nu plaatsgemaakt voor die van de overheid. 'Het wordt steeds erger, er zitten zoveel journalisten vast, we gaan echt bergafwaarts. Gevoel van humor is bij deze islamitische regering ver te zoeken.'
Stripdagen Haarlem
Aandacht voor Turkse strip op Stripdagen Haarlem Het werk van twintig Turkse tekenaars is te zien op de Stripdagen Haarlem die dit weekend worden gehouden. Het Utrechtse collectief De Inkpot heeft de expositie Turkartoon in het samengesteld.
De expositie is tot 15 augustus te zien in Hotel Lion d'Or aan de Stationsweg in Haarlem. In het najaar reist Turkartoon langs bibiliotheken in Rotterdam, Enschede, Den Haag en Arnhem.

Geen opmerkingen:

Een reactie posten