woensdag 25 januari 2012


Franse genocidewet zorgt voor spanningen

(door Carel Gosseling, Cees van Zweden en Jessica Maas)

PARIJS-ISTANBUL - Turkije en Frankrijk zijn elkaar in de haren gevlogen nu de Franse Senaat een wetsvoorstel heeft aangenomen dat het betwisten van genociden strafbaar stelt. Volgens de Turken betreft de wet uitsluitend hun optreden in Armenië tussen 1915 en 1923. Daarbij vielen 1,5 miljoen doden. De Franse regering ontkent. Zeven vragen en antwoorden.

Wat heeft het Franse parlement nu eigenlijk besloten?

De Senaat nam een wetsvoorstel aan dat het 'betwisten' en 'op overdreven wijze minimaliseren' van een genocide (volkerenmoord) strafbaar stelt. Wie dat doet kan een jaar cel en een boete van 45.000 euro krijgen. De wet betreft alleen 'genociden die als zodanig bij wet zijn erkend'. In Frankrijk zijn dat er twee: de moord op de joden in de Tweede Wereldoorlog (sinds 1990) en die op de Armeniërs (sinds 2001). Werd in 1990 wel meteen een strafmaat bepaald voor het ontkennen of bagatelliseren van de holocaust, in 2001 werd dat bij de Armeense kwestie verzuimd. Dat is nu aangepast.

Is de wet nu al van kracht?

Nee. President Nicolas Sarkozy moet de wet nog tekenen. Dat wil hij komende maand doen. Het staatshoofd zelf is trouwens voor. De wetstekst is ook opgesteld door een Kamerlid van de regeringspartij UMP. Overigens kan het Grondwettelijk hof (Conseil Constitutionnel) de zaak nog blokkeren. Om de kwestie aanhangig te maken moet er een verzoek ondertekend door zestig Senatoren liggen. In de Senaat stemden 127 leden voor, 86 tegen bij tien onthoudingen. Honderdtien senatoren waren afwezig. De kwestie zorgde voor diepe verdeeldheid in alle fracties.

Maar waarom maken de Fransen zich zo druk over Armenië?

Er is van oudsher een goede band tussen Armenië en Frankrijk. De zanger Charles Aznavour is van Armeense afkomst. Hij heet eigenlijk Chahnour Varinag Aznavourian. In Frankrijk wonen ongeveer half miljoen mensen van Armeense afkomst. Ze zijn perfect gentegreerd in de Franse samenleving. Cynici wijzen erop dat zij bij de presidentsverkiezing van eind april en begin mei mogen stemmen. Vanuit dat oogpunt zijn de Armeniërs dus een niet te onderschatten machtsfactor.

Maar buiten de Holocaust en de Armeense genocide mag een Fransman dus elke volkerenmoord ontkennen?

Ja. Dat geldt dus ook voor Srebrenica, een volkerenmoord die de EU wel heeft erkend op grond van een richtlijn dat genociden die als zodanig door een internationaal hof zijn bestempeld, ook worden erkend. Frankrijk is EU-lid en aan die richtlijn gebonden. Volgens sommige experts schendt Frankrijk die richtlijn nu, en dat is strafbaar.

Hoe reageren de Turken?

Premier Recep Erdogan heeft het wetsvoorstel racistisch genoemd en als 'grote provocatie' bestempeld. Hij dreigt alle banden met Parijs te verbreken. Zelf heeft hij aangekondigd 'niet meer naar Frankrijk' te gaan. Een breuk tussen beide landen kan grote gevolgen hebben. Frankrijk is op vier na de grootste handelspartner van Turkije. De handel tussen beide landen beloopt zo'n 8,5 miljard euro per jaar.

Is de Turkse reactie niet overdreven gezien de wet uit 2001?

Erdogan en Sarkozy zijn geen vrienden. Beiden zijn arrogant en staan bekend om hun lange tenen. Na zijn verkiezing in 2007 ontpopte Sarkozy zich al snel als de grootste tegenstander van de Turkse toetreding tot de EU. Volgens hem behoort het moslimland met 73 miljoen inwoners niet tot Europa. De Arabische Lente heeft de relatie tussen de landen er niet beter op gemaakt. Er ontstond een nieuwe rivaliteit om de invloed in de regio. De wet gooit nog meer olie op het vuur. Erdogan, die dankzij de bloeiende Turkse economie en zijn grote populariteit in de Arabische wereld blaakt van het zelfvertrouwen, kan het niet uitstaan dat een Europees land Turkije de les probeert te lezen.

Maar Turkije wilde zich een paar jaar terug toch verzoenen met de Armeniërs?

President Abdullah Gül bracht in 2008 een bezoek aan zijn ambtgenoot in Jerevan. Verwacht werd dat de grens die sinds 1993 - na de bezetting van Nagorno Karabach - dicht zat, open zouden gaan. Maar dat gebeurde niet. Het hele genocidedebat en grote druk van Azerbeidzjan voorkwam dat het Turkse parlement instemde met het aanknopen van diplomatieke betrekkingen.

Geen opmerkingen:

Een reactie posten