dinsdag 3 januari 2012

Alles voor het diploma


‘Zonder universiteitsdiploma kun je niets in dit land’


Het aantal universiteiten in Turkije is de afgelopen tien jaar meer dan verdubbeld. Niet gek in een land waar meer dan de helft van de bevolking onder de 29 jaar is en een universiteitsdiploma van ‘levensbelang’ is. Een kijkje op staats- en privéuniversiteit in Mersin, Zuid-Turkije.

Door Jessica Maas

Busjes rijden af en aan op de enorme campus. Ze brengen duizenden studenten naar de juiste plek. Tussen de gebouwen door is af en toe een plukje blauwe zee te zien. Dit is de Mersin Universiteit. Een grote staatsuniversiteit - met elf faculteiten en ruim 17.000 studenten -  aan de Middellandse Zee in Zuid-Turkije.

Zeynep Zubaroğlu, vierdejaars sociologie studente uit Hatay, zit met twee vriendinnen buiten in de zon. Ze heeft het goed naar haar zin in Mersin en is nog steeds blij met haar plekje op de universiteit. ,,Ik wilde per se sociologie studeren, maar twee jaar achter elkaar haalde ik niet genoeg punten bij het OSS examen. Het laatste jaar heb ik me opgesloten, alleen maar gestudeerd en toen had ik eindelijk genoeg punten.’’ Bepalend voor haar toekomst, zegt ze.,,Als ik niet naar de universiteit was gegaan? Dan was ik nu al getrouwd en had ik twee kinderen.’’

Zeynep is geen uitzondering.  Iedereen die in Turkije aan een universiteit wil gaan studeren, moet het beruchte Universiteits Selectie Examen afleggen, ofwel OSS. Alleen de afkorting bezorgt Turkse scholieren al rillingen. De middelbare schooltijd staat volledig in teken van dit allesbepalende examen. Na schooltijd gaan miljoenen scholieren naar speciale - vaak ook dure - leshuizen om zich daar klaar te stomen voor de test. Afhankelijk van het resultaat wordt duidelijk óf en naar welke universiteit ze kunnen. En ook wat ze gaan studeren is afhankelijk van het totaal aantal punten.

Het is een ingewikkeld systeem, zegt de gehoofddoekte Bilgehan Ergen (21) - tweedejaars archeologie - uit Niğde, sinds vorig jaar is het hoofddoekverbod op het universiteiten opgeheven. Zelf wilde ze geschiedenis studeren, maar haar examenscore bracht haar naar archeologie. Ze vindt het nog steeds jammer. ,,Ik heb zo hard gewerkt om naar een universiteit te gaan. Zonder enige steun van mijn ouders, zij vonden het niet nodig dat ik ging studeren.’’ Wat ze na haar opleiding wil gaan doen? Ze glimlacht verlegen. ,,Ik hoef geen baan, maar ik wil vooral mezelf ontwikkelen.’’

De Duitse universitair docent Maren Schwerger (51) - al veertien jaar werkzaam in Mersin - kent het Turkse systeem als geen ander. ,,Ik begin elk jaar met studenten in mijn klas die eigenlijk liever wat anders had gestudeerd. De voorkeur ging meestal naar Engels - maar daar hebben ze meer punten voor nodig dan voor Duits.’’ Lachend: ,,Aan mij de taak ze enthousiast te maken voor de Duitse taal. Maar zo is het nu eenmaal in Turkije. Wat ze studeren maakt niet veel uit, het draait allemaal om het papiertje.’’
,,Zonder een diploma kun je niets in dit land’’, beaamt Seyma Özdemirtaş (18) uit Istanbul, eerstejaars Duits. ,,Voor alle banen vragen ze een universiteitsdiploma, daarom is de druk op iedereen ook zo groot..’’  Haar buurvrouw voegt toe: ,,Zelfs een diploma is nog geen garantie op een baan. Er zijn ook enorm veel hoogopgeleiden werklozen.’’ Voor de privé-universiteiten hebben de studenten in Mersin weinig respect. ,,Daar zitten de rijkeluiskinderen met lage OSS-scores. Een diploma van een staatsuniversiteit op de arbeidsmarkt meer waard’’, klinkt het.

In de klas van Seyma zit ook de Nederlandse Yasar Kilia (20). Geboren en getogen in Arnhem. Op zijn vijftiende besloten zijn ouders terug te gaan naar Turkije. Yasar, die in Nederland VMBO techniek volgde, ging in Konya naar de middelbare school. ,,Dat was pittig. Een enorm verschil met het praktijkgerichte onderwijs in Nederland. Veel wiskunde en alles zonder rekenmachine’’, lacht hij. Maar hij haalde zijn diploma, deed het examen en kon Duits gaan studeren in Mersin. ,,Ongelofelijk. In Nederland was ik nooit op een universiteit terecht gekomen. En nu leer ik hier voor tolk.’’

De Mersin Universiteit is mooi gelegen en ruim opgezet. De gebouwen doen nieuw en modern aan.  ,,We krijgen studenten uit het hele land. We behoren bij een van de dertig beste universiteiten van het land’’, vertelt vice-rector Mustafa Aksan trots.  De staatsuniversiteiten zijn zwaar afhankelijk van het onderwijsministerie in Ankara en YOK, de Hoger Onderwijsraad. Het is een doorn in het oog van Aksan. ,,Alles is centraal geregeld. Elk budget moet in Ankara worden aangevraagd. Hoe snel zaken worden geregeld, is totaal afhankelijk van de persoon.’’ Zoals alles in Turkije heeft veel te maken met onderlinge relaties en politieke voorkeur. Aksan schudt zijn hoofd: ,,We zouden veel meer autonomie moeten hebben. Ook de rectoren hebben te veel macht. Ze zijn net kleine koningen, het gevaar van misbruik is groot’’, zegt hij.

Het aantal universiteiten in Turkije is de afgelopen jaren snel gegroeid. Onder het beleid van AKP-regering is het aantal meer dan verdubbeld. Waren er negen jaar geleden nog 76 universiteiten in het hele land: 53 staats-  en 23 privé-universiteiten, inmiddels is dat aantal gegroeid naar een totaal van 165, 103 staats- en 62 privé-universiteiten. De snelle groei baart Aksan zorgen. Het komt de kwaliteit niet ten goede.  Zo zijn er universiteiten waar geen professor rondloopt. ,,Maar wat wil je? De vraag is enorm. Jaarlijks doen 1,8 miljoen studenten het OSS-examen, slechts één op de acht komt op een universiteit terecht.’’  

Vijftig kilometer verderop, tussen Mersin en Adana, ligt de Çağ Universiteit. De moderne campus met strakke witte gebouwen én palmbomen is compact, telt drie faculteiten en een kleine 3000 studenten. Het merendeel komt uit de buurt en woont nog thuis. Studeren kost hier zo’n zesduizend euro per jaar. Ter vergelijking: op de Mersin Universiteit betalen de studenten jaarlijks tussen de 200 en 500 euro collegegeld.  De studenten hier zien er net wat gelikter uit. Een meisje met lange geblondeerde haren stapt op haar hoge hakken door de hal.

Privé-universiteiten zijn nog een relatief jong fenomeen in Turkije. In 1984 opende de eerste - Bilkent in Ankara - de deuren. Deze universiteiten krijgen minimale steun van de overheid en moeten worden bestuurd door een stichting zonder winstoogmerk. De oprichters zijn meestal rijke Turkse famillies. Zo is er de Koç Universiteit van de Koç Holding, het grootste conglomeraat van het land. En ook gigant Sabanci heeft een eigen universiteit.

De Çag Universiteit in Mersin was vijftien jaar geleden de eerste private universiteit buiten de grote stad. Dé verdienste van de deze zomer overleden oprichter Yaşar Bayboğan, zegt professor Ilhan Öztürk, coördinator van het Erasmusprogramma. ,,Bayboğan was een onderwijsman in hart en nieren. Hij begon met in 1986 met een basisschool.’’ Inmiddels is de Bayboğan Onderwijsstichting uitgegroeid tot een compleet scholencentrum - van kleuterschool tot universiteit.

Öztürk roemt de kleinschaligheid van Çağ, het volledig Engelstalige onderwijs, de verplichte tweede vreemde taal, het Erasmusprogramma- dit jaar verwelkomt Çağ acht Erasmus studenten. ,,En ons stichtingsbestuur bemoeit zich helemaal niet met academische inhoud. Nooit krijgen we telefoontje met een verzoek over een bevriende leerling. En dat is zeker niet overal het geval.’’ Het aantal privé-universiteiten in Turkije groeit snel, beaamt Öztürk. ,,Het is een trend voor ondernemers geworden om een eigen universiteit te openen. Een vorm van status. Maar ze komen er snel achter dat het verre van eenvoudig is en geld valt er niet mee te verdienen.’’

Verhalen dat het onderwijs op privé-universiteiten niet veel voorstelt, noemt hij onzin ,,We verkopen hier geen diploma’s! We hebben bovendien niet alleen studenten van rijke families. 35 procent van onze studenten heeft een volledig of gedeeltelijke beurs.’’  De privé-universiteiten in is er veel aangelegen goede studenten - met hoge scores - aan te trekken. Goed voor het imago Daarnaast zijn ze verplicht - willen ze in aanmerking komen voor wat steun van de overheid - minimaal 15 procent van de leerlingen een volledige beurs te geven.

Eén van die studenten die dankzij haar hoge OSS-score een volledig beurs heeft gekregen, is Ayca Hizarci (25) student international relations.,,Dit is wel een rijkeluisschool, hoor’’, lacht ze. Veel studenten hier hoeven zich geen zorgen te maken over de toekomst, zij kunnen zo in het bedrijf van familie aan de slag.’’  Met het niveau van het onderwijs zit het wel goed, zegt ze.,, Ik ben ervan overtuigd dat onze lessen hier beter zijn dan op de staatsuniversiteit. De groepen zijn kleiner, meer aandacht van de docenten.’’

Buiten in de tuin zitten twee jonge meiden op een bankje. Eerstejaars Engels. Engels spreken doen ze echter nog nauwelijks. ,,Ik wilde graag naar Istanbul gaan studeren, maar mijn ouders vonden dat te gevaarlijk’’, vertelt Serel Güven (19) schuchter.  Ze is blij dat ze naar een privé-universiteit gaat. ,,De mensen op een staatsuniversiteit zijn anders, meer vreemde jongens’’, giechelt ze. Ze hoopt na haar studie als leerkracht aan de slag te kunnen.

Een eindje verderop drie jongens. Haren flink in de gel, op hun shirts de namen van de dure merken. Ze studeren rechten. Waarom Çağ Universiteit?  Serkan Karadeli (26) windt er geen doekjes om. ‘’Te veel geld!’’ Zijn vrienden barsten in lachen uit. Volgens hen is het veel studenten alleen maar om het felbegeerde papiertje te doen. ,,Vooral de meiden, die zijn helemaal niet bezig met hun studie. Alleen met hun make-up. Het diploma is voor de familie.’’  
Maar eenvoudig is zijn studie niet, zegt Karadeli. ,,Ze willen hier juist graag dat je nog een jaartje langer blijft. Dat brengt meer op.’’ Veel draait volgens hem om geld op Çağ. Het zomerprogramma - met gastdocenten van andere universiteiten - kostte maar liefst 150 euro per les. ,,Een docent zagen we de hele zomer met de bus komen, aan het eind van de rit kocht hij een nieuwe Mercedes!’’ Zelf komt hij ook met de auto naar school. Lachend: ‘Te veel geld, he?’’ Over een jaartje hoopt hij afscheid te nemen van Çağ. ,,Dan wil ik in Adana mijn eigen advocatenkantoor beginnen.’’

Geen opmerkingen:

Een reactie posten