maandag 12 december 2011

Spandoek en een halve citroen

Een spandoek, een halve citroen of een telefoongesprek. Er is op het moment niet veel voor nodig om in Turkije als terrorist te worden aangemerkt en te worden opgepakt. Studenten, journalisten, academici, Koerden. De gevangenissen zitten vol met 'terreurverdachten'.


De 22-jarige Berna Yilmaz studeerde geschiedenis aan de universiteit van Ankara. Tijdens een speech van premier Recep Tayyip Erdogan op 14 maart 2010 hield ze samen met vriend Ferhat Tüzer een spandoek met de tekst 'We willen gratis onderwijs' omhoog. De studenten werden gearresteerd en kwamen onlangs na 19 maanden voorarrest vrij.  Het onderzoek loopt nog. Volgens de aanklager zijn de twee studenten lid van een terreurorganisatie, er hangt hen een straf van 15 jaar boven het hoofd.
Berna en Ferhat zijn geen uitzondering. Volgens een rapport van CHD, een vereniging van liberale advocaten in Istanbul, zitten er ruim vijfhonderd studenten in Turkije in voorarrest. Het merendeel wordt ervan verdacht lid te zijn van een terreurorganisatie en zit vast in de speciale zwaarbeveiligde F-type gevangenissen. ,,De bewijzen zijn vaak mager. Maar je bent tegenwoordig al snel een terreurverdachte. Van onafhankelijke rechtsspraak is geen sprake'', zegt advocaat Güclu Sevimli, samensteller van het rapport.
De Turkse antiterreurwet werd in 2006 aangescherpt en geeft politie, aanklagers en rechters veel ruimte. Sinds de wetswijziging is het aantal veroordelingen explosief gestegen. In totaal zitten 12.897 veroordeelde terroristen vast in Turkije. Daarmee voert het land samen met China wereldwijd de lijst aan. Hoeveel terreurverdachten er in voorarrest zitten, is niet bekend. ,,Die statistieken ontbreken. Maar zeker is dat het aantal met de dag groeit'', zegt advocaat Sevimli. ,Het hoofd van onze afdeling in Sirnak, Veysel Vesek, is twee weken geleden samen met 47 andere advocaten ook opgepakt. Een nieuwe terreurverdachte. Dit kan allemaal in deze zogenaamde democratie.'' Drieëndertig advocaten zitten nog in voorlopige hechtenis. Voor hoe lang? Dat weet niemand.
Het lange voorarrest is al jaren een groot probleem, waar het Europees Hof voor de Mensenrechten in Straatsburg Turkije al herhaaldelijk op de vingers heeft getikt. 'Gewone criminelen' mogen vijf jaar in voorarrest zetten, voor terreurverdachten kan - sinds de aanpassing van de terreurwet - de voorlopige hechtenis tien jaar duren. Het ministerie van justitie, dat zich beroept op de grote hoeveelheid zaken, belooft keer op keer beterschap.
Maar volgens onderzoeker Emma Sinclair-Web van Human Rights Watch is het niet alleen de werkdruk van de rechters, die het voorarrest van terreurverdachten zo lang maakt. ,,Het lijkt meer op een snelle terechtstelling, zonder dat er een rechter aan te pas komt. De politie en aanklagers lekken enorm veel informatie aan de pers. De verdachten worden in de media volledig neergesabeld. Zelfs als je na twee jaar voorarrest wordt vrijgelaten, ben je door het publiek al veroordeeld.''
Het zijn niet alleen studenten die te maken krijgen met antiterreurwet. Wekelijks zijn er nieuwe arrestatiegolven. Academici, advocaten, vakbondvertegenwoordigers, allemaal krijgen ze het stempel 'terrorist'. Ook journalisten moeten op hun tellen passen. De arrestaties in oktober  van journalist en uitgever Ragip Zarakolu en professor Busra Ersanli, adviseur van de Koerdische partij voor Vrede en Democratie, schokten het land. De arrestatie van Zarakolu brengt het aantal journalisten dat vast zit op 64, meer dan in Iran of China. Liefst 55 van hen worden verdacht lid te zijn van een terreurbeweging.
Mediaprofessor Esra Arsan van de Bilgi Universiteit in Istanbul maakt zich grote zorgen. ,,Uit alle geledingen van de samenleving worden mensen gearresteerd. De oppositie wordt zo tot zwijgen gebracht. We zijn hard op weg een totalitaire staat te worden.'' Ze zucht: ,,Het ergste is dat de man in de straat niet wakker ligt van alle arrestaties. De economie doet het goed, de overheid investeert in goedkope woningen, nieuwe wegen. Erdogan gedraagt zich als een dictator en het volk vindt het wel best.'' De AKP van Erdogan won in juni - voor de derde keer op een rij - de verkiezingen met bijna vijftig procent van de stemmen. Lachend: ,,En dan wordt Turkije een voorbeeld genoemd voor de Arabische wereld.''
De meeste slachtoffers van de antiterreurwet vallen in het Koerdische zuidoosten. Zoals Murat Buran (21) uit Mersin. Hij werd twee jaar geleden opgepakt na een demonstratie. Dat hij een halve citroen in zijn hand had, was voor de politie reden hem te arresteren. Demonstranten proberen zichzelf met citroensap te beschermen tegen het traangas van de politie. Ook de rechter vond de halve citroen voldoende bewijs en veroordeelde Buran voor het maken van propaganda voor en het lidmaatschap van de PKK tot 9 jaar en 9 maanden cel.
Dan is er nog het onderzoek naar de KCK, de Democratische Federatie van Koerdistan, volgens justitie de civiele arm van de PKK. Sinds 2009 zijn in het kader van dit onderzoek drieduizend Koerden gearresteerd. Deze week werd een van de vele KCK-processen in Diyarbakir hervat. In de zaak staan 152 verdachten terecht, onder wie twaalf burgemeesters; 104 van de verdachten  zitten al 33 maanden in voorarrest.
In de rechtszaal veel internationale waarnemers, onder wie ook vier advocaten van de Utrechtse firma 'Schoolplein Advocaten'. Advocaat Hans Langenberg noemt het een 'groot circus'. ,,We zijn voor de vierde keer in Diyarbakir. Van een eerlijk proces is geen sprake, het heeft alles van een politieke zaak.'' Dat advocaten geen volledige inzage hebben in de stukken, dat belangrijke documenten zoals de gerechtelijke toestemming voor de telefoontaps ontbreken, noemt hij veelzeggend.
De Turkse regering reageert gepikeerd op de groeiende internationale kritiek op de antiterreurwet en de gevolgen voor de vrijheid van meningsuiting. Premier Erdogan haalde pas nog fel uit en beschuldigde critici van het KCK-proces ervan 'op deze manier zelf de terroristen te steunen'. Egemen Bagis, de minister van Europese Zaken, verklaarde deze week in Brussel gepikeerd dat er geen journalist vast zit om wat hij heeft gezegd of geschreven. ,,Zowel de premier als ik worden moe keer op keer dezelfde vragen over dit onderwerp te moeten beantwoorden. Zaken moeten sneller worden behandeld door justitie, dat zal veel problemen oplossen'', aldus de minister.
Maar volgens advocaat Guclu Sevimli is het probleem groter dan dat. ,,Van onafhankelijke rechtspraak is geen sprake. Het zit hem niet alleen in het lange voorarrest. De regering heeft haar greep verstevigt op de politie, justitie. Rechters en aanklagers worden midden in een proces overgeplaatst en vervangen.'' Volgens hem is het een 'traditie' van Turkse politiek om eigen mensen in allerlei instituten te plaatsen'. ,,Dit is niet alleen typisch voor de AKP van Erdogan. Ook in het verleden met andere partijen zagen we dit gebeuren. We hebben nu eenmaal geen democratische traditie in dit land. Maar de rechtloosheid nu is groot, de antiterreurwet wordt op grote schaal misbruikt.''
Onderzoeker Sinclair-Webb voor Human Rights Watch, is teleurgesteld in de internationale gemeenschap. ,,Het lijkt wel of de EU en de VS verblind zijn door de economische groei van Turkije en er daardoor maar het zwijgen toe doen over de schendingen van de mensenrechten.''

Geen opmerkingen:

Een reactie posten