vrijdag 30 december 2011

De onwaarschijnlijke schoonbroer


,,Ja, hier is het’’, zegt Joost Lagendijk. Hij wijst naar een oud grijs gebouw.  ,,Het zag hier zwart van het volk.  Demonstranten, heel veel pers.  Cameraploegen stonden tussen de auto’s te dringen.’’ Hij staat in een drukke straat in Sisli, een oude wijk in het centrum van Istanbul. Het verkeer raast voorbij en voorbijgangers kijken nieuwsgierig naar de lange buitenlander die -  om zich heen wijzend - staat te praten.

Zes jaar geleden was Lagendijk, toen nog Europarlementariër voor GroenLinks en voorzitter van de Turkse delegatie, hier voor het laatst. Op vrijdag 16 december 2005 begon in dit lelijke gebouw de rechtszaak tegen de bekende Turkse schrijver Orhan Pamuk wegens het beledigen van de Turkse identiteit. De latere Nobelprijswinnaar had in een interview gezegd dat in de Eerste Wereldoorlog een miljoen Armeniërs waren gestorven in Turkije en ‘Niemand behalve ik durft daar over te spreken’. Met dat soort uitspraken maak je geen vrienden onder Turkse nationalisten, die dan ook meteen een aanklacht indienden.

De emoties binnen en buiten de rechtszaal liepen hoog op. ,,Een hoop geschreeuw in de veel te kleine zaal en ik herinner me dat Pamuk bij het verlaten hier met eieren werd bekogeld.’’  Tientallen journalisten vroegen na afloop Lagendijk en de andere Europese waarnemers om een reactie. Zo ook de bekende tv-journaliste Nevin Sungur. Nu zijn vrouw. Hij kijkt rond. ,, Ja, hier hebben we elkaar ontmoet. Volgens mij stond ze daar.’’ Een ontmoeting die zijn leven zou veranderen. Het prille begin van zijn leven als ‘nationale schoonbroer’ van de Turken.

In de lobby van het Hilton Hotel - waar hij in 2005 ook geinterviewd werd door zijn huidige echtgenote - blikt Lagendijk terug. ,,Het was de tijd dat Turkije net met de onderhandelingen met de Europese Unie was begonnen. Alles wat uit Europa kwam, was belangrijk.’’ Hij, als voorstander van de Turkse toetreding tot de EU, werd door veel Turken op handen gedragen.

Maar niet iedereen liep weg met ‘Meneer Europa’. Nationalistische Turken konden zijn bloed wel drinken. Lagendijk kaartte als voorzitter van de Turkse delegatie keer op keer gevoelige kwesties aan. ,,Tijdens deze rechtzaak had advocaat Kemal Kerinçsiz het voor het eerst over ‘die koloniale commissarissen uit Europa’.’’ Het zou niet de laatste keer zijn dat de advocaat - die inmiddels in de gevangenis zit als verdachte in de Ergenekon-zaak, een ultranationalistische bende - zijn furie op de Nederlander richtte.

,,Ook de haat van nationalisten is hier geboren. Bij sommige rechtszaken waar ik bij was, stonden ze letterlijk schuimbekkend tegen over me.’ Kerinçsiz diende daags na het Pamuk-proces een aanklacht tegen Lagendijk in omdat hij in een speech datzelfde weekend het Turkse leger zou hebben beledigd. De officier van justitie besloot een paar maanden later de zaak te laten vallen, maar het kwaad was al geschied.

Bij zijn volgende bezoek aan Turkije had Lagendijk politiebescherming nodig. ,,De politie had serieuze aanwijzingen dat er wat zou kunnen gebeuren. Heel naar. Nevin heeft daar vooral veel last van gehad. Ze wil bijvoorbeeld nog steeds geen naamplaatje bij ons huis. Je weet maar nooit.’’

Maar terug naar de liefde. Dat weekend kwamen de bekende journaliste en de Europarlementariër elkaar nog een paar keer tegen. ,,Heel toevallig, uiteindelijk hebben we nummers uitgewisseld. Ik heb haar gebeld en we zijn de dag daarna uit eten gegaan.’’ Ze hielden contact. In januari kwam ze naar Brussel toe. ,,Sindsdien is het aan’’, lacht hij. Het prille stel besloot de relatie nog stil te houden. Maar toen Lagendijk een paar maanden later door een journalist werd gevraagd of hij wel eens een relatie met een Turkse had gehad, gaf hij eerlijk antwoord.

,,De volgende dag belde Nevin’s zus op. ‘Jongens, kijk eens in de krant.’ Met zulke koppen stond het op de voorpagina. Ongelofelijk.’’ Lagendijk werd omgedoopt tot ‘Milli Enişte’ ofwel nationale schoonbroer. ‘Zwager, Breng ons Europa in’ , kopte een krant. De mediabelangstelling was enorm, maar nog niets vergeleken bij de belangstelling voor de bruiloft van het beroemde stel in oktober dat jaar. ,,Dat sloeg alles. Alsof er een filmster trouwde. Mijn moeder, voor de eerste keer in Istanbul, werd door een cameraman opzij geduwd.’’ Meneer Europa trouwt een Turkse, een mooier symbool voor de Turkse toetreding kon er niet zijn, smulde de media.

Het stel ging in Brussel wonen. ,,Nevin vond dat heel fijn, weg van die drukte.’’ Toen Lagendijk besloot zich in 2009 niet verkiesbaar te stellen voor het Europees Parlement en een baan aangeboden kreeg bij het Istanbul Policy Center, de denktank van de prestigieuze Sabanci Universiteit besloten ze naar Istanbul te verhuizen. Lagendijk: ,,Ik was wel klaar met de politiek, maar niet met Turkije. Dat ben ik nog steeds niet. Ik heb een geweldige baan waarbij ik Turkije mag uitleggen aan Europa en Europa aan Turkije.’’

En dat voor iemand die in de jaren tachtig, als bestuurslid van de Pacifistische Socialistische Partij, nog een vakantieboycot tegen Turkije organiseerde. ,, Dat was na de militaire coup. Ik had toen veel contact met gevluchte vakbondsleden, Koerden. Van die verhalen over de militaire dictatuur werd je niet vrolijk. Ik had niets met het land.’Hij moest dan ook goed nadenken toen hem later in Brussel gevraagd werd om voorzitter van de Turkse delegatie te worden. ,,Dat ik ooit in Turkije zou gaan wonen, had ik helemaal nooit gedacht.’’
Hij lacht: ,,Ik ben opgegroeid in Roosendaal maar mijn ouders kwamen uit Zeeland, uit Krabbendijke. Met vakantie gingen we naar Zeeland. Verder niet.’’ In Turkije haalt hij het voorbeeld nog wel eens aan als het over godsdienstvrijheid gaat. ,,Wij waren protestàànt in katholiek Roosendaal. Ik ging elke dag met de bus van ene naar de kant van de Roosendaal naar de protestante Prinses Beatrixschool te gaan.’’ Ook een carrière als politicus was onwaarschijnlijk. ,,Ik was op de middelbare school verlegen, bedeesd en helemaal niet met politiek bezig.’’ Die politieke betrokkenheid kwam pas later, tijdens zijn studie geschiedenis in Utrecht.

Het leven in de enorme metropool met twaalf miljoen inwoners, bevalt hem uitstekend. Aan terugkeren naar Nederland denkt hij niet. Het echtpaar heeft net een huis gekocht op een van de eilanden voor de kust van Istanbul. Nog steeds spreken Turken hem aan als ‘schoonbroer’. ,,Die naam is wel blijven hangen, ja.’’  
Samen met zijn vrouw werkt hij nu aan een boek over Turkije. Het komt volgend jaar uit, het jaar dat Turkije en Nederland stil staan bij vierhonderd jaar onderlinge diplomatieke betrekkingen. Het boek gaat over de ontwikkelingen in Turkije, over beeldvorming in Nederland over de Turken, over de moeizame relatie met Europa.

Hoe hij nu denkt over Turkije en de Europese Unie? ,,Ik zeg al vijf jaar lang: Over tien jaar. Maar ik verwacht dat de dynamiek na 2014 veranderd. Dan hebben we zeer waarschijnlijk andere leiders in Frankrijk en Duitsland.’’
Over de Turkse regering is hij kritisch.  ,,De AKP is een conservatieve partij met autoritaire trekken. Ik heb nooit veel op met conservatieve partijen, die zijn niet goed voor het milieu, homorechten, vrouwen. Maar veel mensen in dit land zijn conservatief en zij hebben gekozen.’’ Over de autoritaire trekken van Erdogan maakt hij zich wel zorgen. ,,Maar mensen die nu roepen dat Turkije Rusland dreigt te worden, die geloof ik niet. De AKP maken fouten, domme fouten. Maar dit land is in transitie.’’
Hoe hij nu denkt over Turkije en de Europese Unie? ,,Ik zeg al vijf jaar lang: Over tien jaar. Maar ik verwacht dat de dynamiek na 2014 veranderd. Dan hebben we zeer waarschijnlijk andere leiders in Frankrijk en Duitsland.’’
Over de Turkse regering is hij kritisch.  ,,De AKP is een conservatieve partij met autoritaire trekken. Ik heb nooit veel op met conservatieve partijen, die zijn niet goed voor het milieu, homorechten, vrouwen. Maar veel mensen in dit land zijn conservatief en zij hebben gekozen.’’ Over de autoritaire trekken van Erdogan maakt hij zich wel zorgen. ,,Maar mensen die nu roepen dat Turkije Rusland dreigt te worden, die geloof ik niet. De AKP maken fouten, domme fouten. Maar dit land is in transitie.’’
Hoe hij nu denkt over Turkije en de Europese Unie? ,,Ik zeg al vijf jaar lang: Over tien jaar. Maar ik verwacht dat de dynamiek na 2014 veranderd. Dan hebben we zeer waarschijnlijk andere leiders in Frankrijk en Duitsland.’’
Over de Turkse regering is hij kritisch.  ,,De AKP is een conservatieve partij met autoritaire trekken. Ik heb nooit veel op met conservatieve partijen, die zijn niet goed voor het milieu, homorechten, vrouwen. Maar veel mensen in dit land zijn conservatief en zij hebben gekozen.’’ Over de autoritaire trekken van Erdogan maakt hij zich wel zorgen. ,,Maar mensen die nu roepen dat Turkije Rusland dreigt te worden, die geloof ik niet. De AKP maken fouten, domme fouten. Maar dit land is in transitie.’’
Hoe hij nu denkt over Turkije en de Europese Unie? ,,Ik zeg al vijf jaar lang: Over tien jaar. Maar ik verwacht dat de dynamiek na 2014 veranderd. Dan hebben we zeer waarschijnlijk andere leiders in Frankrijk en Duitsland.’’
Over de Turkse regering is hij kritisch.  ,,De AKP is een conservatieve partij met autoritaire trekken. Ik heb nooit veel op met conservatieve partijen, die zijn niet goed voor het milieu, homorechten, vrouwen. Maar veel mensen in dit land zijn conservatief en zij hebben gekozen.’’ Over de autoritaire trekken van Erdogan maakt hij zich wel zorgen. ,,Maar mensen die nu roepen dat Turkije Rusland dreigt te worden, die geloof ik niet. De AKP maken fouten, domme fouten. Maar dit land is in transitie.’’
Hoe hij nu denkt over Turkije en de Europese Unie? ,,Ik zeg al vijf jaar lang: Over tien jaar. Maar ik verwacht dat de dynamiek na 2014 veranderd. Dan hebben we zeer waarschijnlijk andere leiders in Frankrijk en Duitsland.’’
Over de Turkse regering is hij kritisch.  ,,De AKP is een conservatieve partij met autoritaire trekken. Ik heb nooit veel op met conservatieve partijen, die zijn niet goed voor het milieu, homorechten, vrouwen. Maar veel mensen in dit land zijn conservatief en zij hebben gekozen.’’ Over de autoritaire trekken van Erdogan maakt hij zich wel zorgen. ,,Maar mensen die nu roepen dat Turkije Rusland dreigt te worden, die geloof ik niet. De AKP maken fouten, domme fouten. Maar dit land is in transitie.’’

Hij heeft met zijn vrouw vaak discussies over de politiek. ,,Ze is veel feller. Feller tegen de regering, vindt mij naief. Misschien omdat zij als vrouw meer te verliezen heeft. Ik ben ook geen Turk en dat zal ik ook nooit worden.  Ik blijf altijd een buitenstaander, een waarnemer. En je weet ergens ook - dat wanneer het hier helemaal fout gaat - je altijd terug kan naar Nederland.’’

Hoe hij nu denkt over Turkije en de Europese Unie? ,,Ik zeg al vijf jaar lang: Over tien jaar. Maar ik verwacht dat de dynamiek na 2014 veranderd. Dan hebben we zeer waarschijnlijk andere leiders in Frankrijk en Duitsland.’’
Over de Turkse regering is hij kritisch.  ,,De AKP is een conservatieve partij met autoritaire trekken. Ik heb nooit veel op met conservatieve partijen, die zijn niet goed voor het milieu, homorechten, vrouwen. Maar veel mensen in dit land zijn conservatief en zij hebben gekozen.’’ Over de autoritaire trekken van Erdogan maakt hij zich wel zorgen. ,,Maar mensen die nu roepen dat Turkije Rusland dreigt te worden, die geloof ik niet. De AKP maken fouten, domme fouten. Maar dit land is in transitie.’’

Geen opmerkingen:

Een reactie posten